Đau xót thân phận những người nhặt rác

Những ‘mảnh đời rác’ cứ thế, đi sớm về khuya, đội mưa đội nắng, vẫn những cái móc, cái cào bằng sắt, vài đôi bao tay thủng cùng với những ngón tay ngày càng bợt bạt, lỗ chỗ thâm đen vì ‘nước ăn’.
Tà dương xế bóng, vạt nắng cuối cùng vương vãi lưng chừng đất trời Hòa Khánh Nam (Liên Chiểu, Đà Nẵng) – nơi có bãi rác Khánh Sơn với dòng người hối hả đang hì hục đào bới, xen lẫn tiếng trò chuyện vang vang.

Quệt vội những dòng mồ hôi chảy ròng trên mặt, anh Nguyễn Đức Tốt, Tổ trưởng tổ San ủi và dẫn xe (Xí nghiệp Quản lý bãi và Xử lý chất thải Đà Nẵng – đơn vị trực tiếp quản lý bãi rác Khánh Sơn) với hơn 20 năm “hành nghề” trên mảnh đất này nhọc nhằn kể chuyện… “bám” rác.

Anh Tốt và đồng nghiệp đang trăn trở với bao mảnh “đời rác” nơi đây.

20 “mùa lá rụng” bám rác

Chiều cuối tuần, dòng người tấp nập với những công việc cuối cùng của mình để về với gia đình, chúng tôi có mặt tại bãi rác Khánh Sơn, rẻo đất phía tây Đà thành chơi vơi như những mảnh đời rác vậy. Anh Nguyễn Đức Tốt, Tổ trưởng tổ San ủi và dẫn xe của Xí nghiệp trầm tư: “Nhìn về nơi sáng đèn với bao nỗi niềm khắc khoải vẫn chưa thể lột tả được cái khổ trần ai của những phận đời, phận người nhặt rác nơi đây…”.

Anh Nguyễn Đức Tốt (1966) – người có hơn 20 năm trong nghề “bám rác”, với dáng người đậm, mái tóc dày nhiều sương gió đi qua. Anh Tốt cười vạm vỡ phì phèo hơi thuốc lá: “Nói bám rác cho suôn miệng, chứ tôi là cán bộ hẳn hoi và công tác lâu năm nhất ấy chứ bộ”.

“Xưa làm gì có xe, mấy mươi năm về trước cuốc bộ hàng cây số lên đây mở đường, đường vào bãi rác trước kia thôi thì khỏi phải nói. Nào cây dại, cỏ hoang um tùm, tứ phía hoang sơ chỉ cần một đợt gió mạnh là những âm thanh cô hồn phát ra kinh dị” – anh Tốt kể. Đã hơn 20 “mùa lá rụng” đi qua rồi, cứ sáng sớm cơm đùm khăn gói, hành trang được người vợ chuẩn bị đầy đủ cho ngày mới nơi bãi rác này.

“Nghĩ cũng buồn, tối đến là giây phút đoàn tụ cha mẹ, vợ con… Người ta là vậy, còn mình gần nửa đời người đi qua, hiếm có lần được cơm nước ở nhà đúng bận” – anh Tốt nhẹ giọng…

Bữa ăn vội vàng

Đổi lại sự mất mát vì tính chất của công việc, anh Tốt khôn xiết mở nụ cười: “Lòng vui và ấm áp biết bao, không hổ thẹn với đời, với người, chiều cuối tuần có thể xa nhà, có thể xa người thân nhưng mình lại giúp hàng nghìn người dân sống quanh bãi rác không phải hứng chịu những mùi hôi. Lượng rác cuối tuần thường nhiều hơn những ngày thường, nếu không xử lý kịp thời để tồn đọng sẽ bốc mùi”.
Dù rằng, cuộc sống luôn thay đổi, nhưng với nửa đời “bám rác”, anh Tốt đã góp một phần máu xương cho thành phố vì môi trường trong tương lai gần này.

Những mảnh “đời rác”

Tầm 3, 4h sáng, cả nhà đang còn ngon giấc, chị Huỳnh Thị Sở (tổ 5, Khánh Sơn) đã phải thức giấc, xuống nhà dưới lui cui chuẩn bị đồ nghề, lần mở cửa qua xóm kêu mấy chị em lên đường.

Băng qua núi Phước Tường, họ đến bãi rác Khánh Sơn lúc trời vừa hửng sáng, chuẩn bị vào “ca”, bắt đầu cho một ngày nhọc nhằn “bám” rác. Nhưng theo chị, những ngày hè nắng ráo thế này đỡ khổ, chứ mùa mưa hoặc lúc còn làm ca đêm như trước đây thì chuyện đi lại cực nhọc gấp chục lần.

Nghỉ vài phút, phân công ca kíp xong, họ xốc tay vào trang bị “đồng phục”. Nói cho oai, chứ những thứ đồ gọi là “bảo hộ lao động” của họ chỉ là chiếc nón, cái khẩu trang, ủng và đôi găng tay thủng chỗ này, vá chỗ kia.

Ở đây, trừ những người làm việc theo ca, dùng dụng cụ tự chế như móc, cào… để đào, móc rác giữa đống rác lớn mỗi lần xe đổ xuống, còn rất nhiều người như chị Sở phải dùng tay bới rác. Tất nhiên, năng suất không cao nhưng đủ để chị kiếm mỗi ngày khoảng 150.000 đồng.

Giữa những đống rác mỗi ngày một cao như núi, đôi bàn tay của những người phụ nữ nhặt nhạnh tất cả các thứ rác và phân loại thành từng thứ khác nhau như túi ni-lông, kim loại và giấy vào từng bao riêng.

Đến trưa, khi cảm thấy hơi thở nặng hơn, mùi hôi thối càng nồng nặc, đặc quánh lại và đôi chân ngâm lâu trong rác chừng như mủn ra, họ kéo những bao tải đã đầy ứ rác xuống chân “núi” và vào nghỉ ngơi trong những túp lều được căng bằng những mảnh bao tải rách mọc lên giữa bãi rác…

“Cô Thanh ơi, cho tui ly đậu nành!”. “Em ơi, cho chị tô bún 5 ngàn!”… Những tiếng gọi hàng khê đặc trong cổ họng cất lên. Những đám ruồi bị đánh động theo từng cái khua tay, cái vung nón quạt… đậu đen kín trên những ly nước, ly sữa, tô bún… vừa được bưng ra từ bàn tay tất tả của cô bán hàng tạm – bán hàng ăn uống, trong “căng-tin” được dựng tạm dưới tấm ny-lông thấp tè chưa đầy 3 mét vuông ngay giữa bãi rác.

Trong những túp lều tương tự bên cạnh, chị Nguyễn Thị Tình cùng đồng nghiệp cũng bắt đầu bữa trưa bằng cơm hộp, mỗi suất 6.000 đồng của mình trong chiều chớm đông.

Để đạt đến mức “quen rồi” như thế, gần mấy trăm con người, cả chuyên lẫn không chuyên nhặt rác ở bãi rác Khánh Sơn này cũng đều bước qua những ngày đầu trong cảm giác ghê sợ và tâm lý “thôi thì làm vài bữa rồi nghỉ, có sao đâu”. Cái vài bữa ấy rồi kéo dài vài năm, có người đến hơn 20 năm sống với nghiệp rác, kể từ ngày khai thiên lập địa của bãi rác ở khu vực Thanh Khê 6, quận Thanh Khê bây giờ.

Những mảnh “đời rác” cứ thế, đi sớm về khuya, đội mưa đội nắng, vẫn những cái móc, cái cào bằng sắt, vài đôi bao tay thủng cùng với những ngón tay ngày càng bợt bạt, lỗ chỗ thâm đen vì “nước ăn”.

Cũng ngày ngày cúi mặt, ráng mở to con mắt dưới những cái nắng, cái rét, mồ hôi nhỏ đắng con ngươi hoặc mưa đổ xòa xuống đầu… để nhận ra đâu là đồ có thể tái chế lẫn giữa những thức ăn thừa, hôi thiu. Rồi có khi móc lên gặp chân, tay, một phần thân thể, da thịt nào đó của con người đã bị hoại tử… sau phẫu thuật của các trung tâm y tế dồn về khi thành phố còn chưa xây dựng lò đốt chất thải y tế!

“Chớ nghề ni thì trang bị cái chi ngoài đôi bàn tay với con mắt? Tui theo nghề nhặt rác từ hồi 18 tuổi, tròn 25 năm bám nghề rồi, chẳng thấy hơn chi, chỉ được có đồng ra đồng vô cho cả nhà ăn uống, mấy đứa nhỏ học hành, rứa là bám theo mà làm thôi. Biết là cực khổ, bệnh tật, nhưng cũng cắn răng mà làm, vì buông ra thì không biết làm chi. Mấy người hàng xóm tò mò hỏi làm nghề gì, mình nói buôn ve chai cho sang. Quen rồi!”, bà Nguyễn Bốn, sinh năm 1965, quận Thanh Khê tâm sự.

Còn đó những nỗi lo

Con đường Hoàng Văn Thái ở đất Đà thành nối dài, lối vào duy nhất mới sáng sớm đã trở nên chật chội bởi từng đoàn xe rác nối đuôi khiến lòng đường bị băm nát. Nhìn những mảnh “đời rác” đang cố bám trụ nơi mảnh đất này, lòng chúng tôi cũng thấy siết lại.

Càng day dứt hơn khi biết rằng hiện bãi rác Khánh Sơn đang có mấy trăm con người, đa phần là người dân Đà Sơn, Khánh Sơn, một phần ở Thanh Khê, Hòa Vang, còn một số ở tận Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam đang rất vất vả trong cuộc mưu sinh. Những người dân lao động này đang ngày ngày phải đối mặt với điều kiện sống hết sức khó khăn, phải làm việc lam lũ quanh năm và trong một môi trường hết sức độc hại để tìm kế sinh nhai.

Khánh Sơn những ngày chớm đông lạnh hao hao, nhưng đâu đây hơi thở nắng vàng. Những ánh mắt, nụ cười vẫn hiện trên khuôn mặt những mảnh đời rác lam lũ mưu sinh nơi này…